Geçtiğimiz günlerde Hasan Başusta FriendFeed’de “Skype 2.0, Artık iPhone’de 3G ile aramayı destekliyor. Peki, GSM firmaları nasıl etkilenecek bu gelişmeden? Fikir yürütmek isteyen var mı?” diyerek sormuş. Cevap vermek istedim, ancak yorum olarak niş bir kitleyle paylaşmaktansa yazmayı yeğlediğimden geciktim. Pazarın genel durumunu hem telekomcular hem de teknoloji üreticilerini aynı kefeye koyarak, Skype gibi yeni iletişim araçlarının getireceği yeni dinamiklerle birlikte inceledim.

Pazarın genel durumu GSM teknolojileri pazarını teknoloji üreticileri ve telekom hizmet sağlayıcıları şeklinde bölümlediğimiz zaman 2009-2010 yıllarının dokunmatik telefonların yılı olduğunu söyleyebiliyoruz. Dokunmatik ekrana sahip telefonlara olan ilginin bu denli artması ise aslında smartphone dediğimiz (görüntülü konuşma yapmak, e-mail alıp göndermek, internet’ten video izlemek ve daha farklı faaliyetlere olanak veren), teknik anlamda yarı bilgisayar yarı telefon olan cihazlara doğru olan dönüşümün bir adımı. Fiyat/Performans konusunda baktığımızda dokunmatik ekrana sahip telefonlar aslında bir smartphone özelliği taşımamasına rağmen bazı uygulamaları çalıştırabilmeleri onları, katlanılır maliyette olmalarıyla orta ve alt segmentte de kabul görür hale getiriyor. Smartphone pazarına doğru kafamızı kaldırıp baktığımızda ise henüz emekleme döneminde olduğunu görebiliriz.

Smartphone’lara geçiş için hem daha biraz süre, hem de fiyatlarda düşüş gerekiyor. Zira Türkiye’de halen çok ciddi bir low-end (tuşlu, kayar kapaklı, 5 satır renkli ekranlı vb.) telefon tüketimi söz konusu. iPhone, Blackberry ya da benzeri telefonların ise pazar payları, diğer büyük telefon üreticilerinin satışları da dahil olmak üzere hala %10 seviyesini geçemedi. Bu %10′luk dilim içerisinde iPhone kullanıcılarının oranı ise %15 civarında. Türkiye’de halen çok küçük ve niş bir pazarı olduğundan smartphone kullanımından, hele ki application pazarının oluştuğundan ve bunun GSM’cilere sıkıntı yaratabileceğinden söz etmek çok da doğru olmaz. Smartphone’lar için birazcık daha vakit var. Dokunmatik ekranlı telefonlar bu geçiş sürecini hem hızlandırmak, hem de fiyat anlamında yumuşatmak bakımından etkili bir ara ürün grubu niteliğinde.

Web iletişim teknolojileri ve GSM operatörleri GSM operatörlerinin değişmeyecek bir artısı varsa o da, pazar henüz teknoloji anlamında şekillenmeden ve tüketici kalemi kırıp kararını vermeden önce iş ve gelir modellemeleri yaparak yola geceden hazır durumda olmalarıdır. Üretim ciddi sermaye, zaman, insan ve hammadde kaynağı gerektirirken hizmetin adaptasyonu esnasında bu süreçler, eğer altyapı elverişli ve hazırsa daha hızlı atlatılır. Zaten GSM operatörleri değişimin farkında olduklarından gözlerini çoktandır mobil web teknolojileri pazarına dikmişler ve internet servis sağlayıcısı pazarından da pay kapma çabası içerisindeler. 3G lansmanlarının bu denli gürültü koparmasının ana sebebi farkındalık yaratmak ve ardından tercih edilebilirliğe giden yolun önünün hızlıca açılmasıydı. Geleneksel kullanımının yanı sıra, mobil veri transferinin de yakın bir gelecekte %400 gibi bir oranda artacağı öngörülüyor. Dolayısıyla, GSM firmaları bu gelişmeyi zaten bekliyor ve daha önce söylediğim gibi, yalnızca bu pastadan pay almak için değil, pazarın geleceğini şekillendirmek ve tek hakimi olmak adına yatırımlarını sürdürüyorlar. Bu bağlamda, GSM operatörlerinin aslında “beklenmedik tehdit” vb. endişelerinin pek de olduğunu söyleyemeyiz. Data aktarımının, standart konuşma trafiğine ek olarak katma değerli bir hizmet halinden çıkıp ana hizmet haline gelmesine çok zaman kalmadı.

Skype gibi uygulamalarla, iPhone ve diğer smartphone’lar neyi değiştirir? Yukarıda saydığım sebeplerden dolayı, kısa ve orta vadede, hiç bir şeyi. Zira Skype üzerinde 3G ile konuşma yaparken de belli bir veri aktarımı söz konusu olacak. Düşünün ki hayatımıza tek giren uygulama da Skype olmayacak. Sayısı giderek artan lokasyon bazlı sosyal networkler, düzenli veri aktarımına dayalı hizmetler (push notification içeren her uygulama) Augmented Reality ve benzer teknolojilerin hayatımıza girmesiyle mobil cihazlarda veri aktarımında erişilen rakamlar artacağından ötürü 3G kullanımı hacmen artacak.

Bu da data fiyatlarının belli bir paritede kalması ve bu hizmetlerin de katma değer adı altından çıkarılıp esas hizmetin bir parçası olacağına işaret ediyor gibi görünüyor.