Bu yazıyı sesimden dinleyebilirsin

Türkiye’nin en köklü holdinglerinden birinin en büyük markası beni mülakata çağırdı. Yıl 2013, pozisyon grup dijital pazarlama müdürlüğü. İsmini vermeyeceğim, ama bu memlekette yaşayan herkesin evinde en az bir ürünü vardır. 🙂

Eren Kumcuoğlu — Bir Şirketin Kültürünü Öğrenmek İstiyorsan, İnsanlarının Neye Teşekkür Ettiğine Bak

O dönem Samsung’da dijital pazarlama ve içerik servislerinin başındayım. Neredeyse her hafta baştan sona yeni bir ürünün lansmanını yapıyoruz, bir yandan da cihazların akıllı hale geldiği o dönemde içerik servislerinde dünyayla -özellikle Amerika, İngiltere ve benzer gelişmiş pazar ülkelerine yaptığımız işlerle kelimenin tam anlamıyla meydan okuyoruz.

Gelen teklifin ilgimi çekme sebebiyse çok basitti. Kariyerimin erken yıllarında (her ne kadar doğru zamanda doğru şirketlerde olsam da) hep yerli devlerde çalışmak istedim. Sebebi de çok basitti; yıllarca global şirketlerde elde ettiğim tecrübeleri yerli bir amiral markamıza getirerek inovasyonu başka milletler için değil, kendi milletim için yapmak. Biraz milliyetçi motivasyonla da karar veriyordum yani.

Neyse, bu konudaki görüşlerim başka bir sohbet konusu olsun.

İlk görüşme İK ile oldu ve gerçekten çok iyi geçti. O kadar iyi geçti ki, heyecanla “müsaitseniz ve vaktiniz varsa sizi hemen pazarlama direktörümüzle tanıştıralım” dediler. Aynı gün, bekletmeden.

Kabul ettim, birkaç telefon sonrasında uygunluk teyidi geldi. İK odasına kadar bana eşlik etti, kendisiyle tanıştık ve kendimi anlattıktan sonra tam bir saat onu dinledim. Çok büyük bir sabırla dinlediğimi hatırlıyorum çünkü hem çok ağır, hem de -bu konuda dürüst olacağım, hayatta hiç heyecanı kalmamış gibi iniş çıkış olmayan dümdüz bir tonda konuşuyordu.

Konu döndü dolaştı ekibine geldi ve ekibini anlata anlata bitiremedi… ona göre içerideki herkes çok özeldi; ÖSS birincileri, bölüm birincileri…

“Buradaki herkes ‘genius’ diyebilirim”

dedi. Kelimeyi aynen böyle, İngilizce kullandı. Sanki bunun benim gözümü korkutması gerekiyormuş gibi. 🙂

Zaten başvuruyla değil, o zamanlar yaptığım işler yüzünden oraya çağrıldığım ve şirkete verebileceklerimi bildiğim için özgüven tavan. Bir yandan dinliyorum, bir yandan odayı inceliyor ve camdan dışarıda oturan “dahileri” göz ucumla izliyorum.

Şirketin hedeflerini ve uluslararası pazarlarda beklentilerini konuştuktan sonra kendince pazarlık etmek adına bana dedi ki;

“Aslında size önce uzman 2 pozisyonu teklif etsek, belli bir süre sonra da müdür yapsak nasıl olur?”

Hayatımda daha önce böyle bir ara pozisyon, ne yalan söyleyim, hiç duymamıştım. 🙂

Bir daha söyleyeyim: grup dijital pazarlama müdürlüğü için girdiğim bir görüşmede bana teklif edilen: “uzman 2”.

Belki profesyonelce gelmeyecek ama karşı tarafın da profesyonellikten uzaklaştığını gördüğüm için dayanamadım ve gülmeye başladım. Hafif alaycı bir şekilde “Uzman 2 mi?” diyerek daha da güldüm.

Ama sıkı durun, asıl hikaye burada başlıyor. 🙂 Çünkü bozulmadı. Hatta bir an bile duraksamadan aynı tekdüze temposuyla pozisyonu anlatıp övmeye başladı:

“…daha az sorumluluk, daha az baskı, müdürlük gibi yetkisi olan ama sorumluluğu olmayan bir pozisyon gibi düşünebilirsiniz…”.

Sonra içeride müdürlükten uzman 2’ye indirilen insanlar olduğunu, sorumlulukları azaldığı için çok mutlu olup gelip kendisine bizzat teşekkür ettiklerini dahi belirtti.

Bunu son derece normal bir şeymiş gibi anlattı. Tüm görüşme boyunca gerçekten şaşırdığım tek şey de bu oldu.

Ve o an artık görüşme benim için bitti.

“Dahi olduğunu iddia ettiğiniz arkadaşlarınız sorumlulukları alındığı için size teşekkür ediyorsa, ben buraya uyum sağlayamam”.

benzeri bir şey diyerek kalktım.

Şimdi düşünüyorum da, kibar bile davranmışım. Bugün olsa açık açık “yetkisi ve ünvanı alınıp teşekkür eden birini şirkette hangi kafayla tutuyorsunuz?” diye sorardım. 😄

Bir şirket size kendini anlatırken genelde en iyi yüzünü gösterir. Ödülleri, markaları, ciroyu. Bu şirketin buna ihtiyacı yoktu, adı bile yeter. Ama bazen, farkında olmadan, tek bir cümleyle bütün kültürünü de böyle ele verir işte.

Benim o günden öğrendiğim şey şu oldu: Bir şirketin kültürünü öğrenmek istiyorsan insanlarının neye teşekkür ettiğine bak.

Kariyer ve kişisel gelişim adına sunulan büyüme fırsatına mı teşekkür ediyorlar, yoksa üstlerindeki sorumluluktan kurtulmaya mı?

Zor bir projeye “varım!” mı diyorlar, yoksa herkes sessizce bir köşeye çekilerek “aman ihale bize kalmasın” modunda mı takılıyor?

ÖSS birinciliği, bölüm birinciliği, anasının kuzusu, babasının gururu… bunların hiçbiri tek başına bir şey ifade etmez. O zeka risk almıyorsa, sorumluluk üstlenmiyorsa, bir şeyi değiştirmeye cesaret etmiyorsa, sadece CV’de güzel duran bir satırdır.

Orada “dahiler” vardı, ama kuzu gibiydiler.

Ben kariyerimde hep cesur olmayı seçtim. Yapılamaz denilen işler, cesaret isteyen projeler, nefesinin kesileceğini bildiğin ama yine de koşmak istediğin büyük projeler… hepsinde hep oradaydım. Sorumluluk almak, hatta yer yer hiç bilmediğim üstüme ihale kalan konularda bile “evet” demek bana hem büyük tecrübe kazandırdı, hem de anlatacak onlarca hikaye yarattı. Daha önce de konuştuğumuz gibi “başarısız olursam kovulurum” gibi bir korkuyla bunları yapmasaydım, ne tecrübem ne hikayelerim olurdu.

Bugün dev şirketlerimizin zarar haberlerini okuyoruz. İşten çıkarmalar, küçülmeler, yeniden yapılanmalar. Herkes bunu kura, faize, maliyete yoruyor. Haklılar da. Makro gerçek ve acımasız.

Ama ben bazen 2013’teki o odayı düşünüyorum. Sorumluluğu elinden alındığı için teşekkür eden o dahileri. İnovasyon, farklılık, değer üretemeyen o koca insan yığınlarını ve sonunda içeriden çürüyen şirketleri…

Bir şirketin dayanıklılığı, kriz geldiğinde içindeki insanların ne yapacağıyla ölçülür. Sorumluluğu yük gören insanlarla kurulmuş bir yapı iyi günlerde büyür. Ama zor günlerde öne çıkacak kimseyi bulamaz.

Krizler bilançoda görünür, ama bazen on yıl önce bir mülakat odasında başlar. Bugünkü krizler sonuç, sebepse sandığımızdan daha derin. Açıkçası ben şirketin makro dayanıklılığını içerideki insanlarının yarattığı değer ve inovasyonun sağladığına inanırım. Eğer esen sert rüzgara karşı direnecek bir özelliğin varsa, fırtına sonrasında da ayakta kalabilirsin. Fakat bu değeri üretecek, bu kültürü yeşertecek insan kaynağın yoksa… geçmiş olsun.

Ben fikrimi söyledim. Peki sizce şirketleri asıl küçülten ne? Makro mu, yoksa yıllar önce kurulmayan kültür mü?

Bir de merak ediyorum: Sizin duyduğunuz en tuhaf mülakat teklifi neydi? “Uzman 2”yi geçen biri varsa, gerçekten dinlemek isterim. Yorumlarda buluşalım.